Amortisman Nedir, Hangi Yöntemle Nasıl Hesaplanır?

Küçük bir matbaa, 150.000 ₺'ye yeni bir baskı makinesi aldı. İşletme sahibi, yıl sonu hesaplarına oturduğunda muhasebeciye "bu 150 bini komple bu yılın gideri yazalım, vergim düşsün" dedi. Muhasebeci başını salladı: "Olmaz. Bu makine tek yıl değil, yıllarca kullanılacak. O yüzden maliyetini de yıllara böleceğiz." İşte amortismanın özü budur: Uzun süre kullanılacak bir varlığın bedelini, aldığınız yıl tek kalemde değil, kullanım ömrü boyunca parça parça gidere dönüştürmek.

Amortisman neden var?

Muhasebenin temel bir ilkesi vardır: Bir gelir, onu yaratan giderle aynı dönemde eşleştirilmelidir. Baskı makinesi 5 yıl boyunca gelir üretecekse, maliyeti de o 5 yıla dağıtılmalıdır. Aksi halde ilk yıl kocaman bir gider, sonraki yıllar ise "bedava" gibi görünen bir varlık ortaya çıkar; bu da kar-zarar tablosunu çarpıtır. Bu mantığın nasıl işlediğini kar-zarar tablosu yazısında daha geniş görebilirsiniz.

Amortismanın ikinci bir yönü de gerçekçiliktir: Makine yıllar içinde eskir, değer kaybeder, teknolojisi geçer. Amortisman, bu değer kaybını da defter kayıtlarına yansıtır. Bilançonuzda o makine her yıl biraz daha "yıpranmış" değeriyle görünür; bu da bilançonuzun gerçeği yansıtmasını sağlar.

Her varlık amortismana tabi mi?

Hayır. Amortisman için birkaç şart gerekir:

• Varlık işletmede bir yıldan fazla kullanılacak olmalı (duran varlık olmalı).
• Belirli bir tutar sınırının üzerinde olmalı. Bu sınırın altındaki küçük demirbaşlar doğrudan gider yazılabilir; sınır her yıl güncellenir.
• Yıpranmaya, aşınmaya veya değer kaybına tabi olmalı.

Örneğin arsa amortismana tabi değildir, çünkü yıpranmaz (üzerindeki bina tabidir ama arsanın kendisi değil). Makine, taşıt, mobilya, bilgisayar, bina gibi varlıklar ise klasik amortisman konularıdır.

Faydalı ömür ve amortisman oranı

Her varlık türünün mevzuatça belirlenmiş bir faydalı ömrü vardır. Amortisman oranı da bu ömrün tersidir: 5 yıl ömür → yılda %20, 10 yıl ömür → yılda %10. Aşağıdaki tablo örnek niteliğindedir; 2026 için kesin faydalı ömür ve oranları resmi Amortisman Oranları listesinden teyit edin, çünkü varlık türüne göre değişir ve zaman zaman güncellenir.

İki temel yöntem: Normal ve azalan bakiye

Amortisman hesaplanırken iki ana yöntem kullanılır. Baştaki 150.000 ₺'lik makineyi (5 yıl ömür, %20 oran) her iki yöntemle hesaplayalım.

1) Normal (doğrusal / eşit) amortisman

En basit yöntemdir: Varlığın bedeli her yıl eşit tutarda gider yazılır. 150.000 ₺'lik makine için %20 → her yıl 30.000 ₺.

Beş yıl sonunda varlığın defter değeri sıfırlanır; maliyetin tamamı gidere dönüşmüştür. Basit, öngörülebilir ve en yaygın yöntemdir.

2) Azalan bakiye (hızlandırılmış) yöntemi

Bu yöntemde oran normalin iki katı uygulanır (örneğimizde %20 yerine %40), ama her yıl kalan defter değeri üzerinden hesaplanır. Böylece ilk yıllarda daha çok, sonraki yıllarda daha az gider yazılır. Genellikle bir üst sınır (örneğin %50) ve son yılda kalanın tamamının yazılması gibi kuralları vardır.

Görüldüğü gibi ilk yıl 60.000 ₺ gider yazılırken normal yöntemde bu 30.000 ₺'ydi. Azalan bakiye, verginin ilk yıllara kaydırılmasını sağlar; hızlı yıpranan ya da erken dönemde daha çok gider yazmak isteyen işletmeler için avantajlıdır. Ancak toplam gider her iki yöntemde de aynıdır (150.000 ₺); sadece dağılımı değişir.

Hangi yöntemi seçmeli?

Dikkat: Bir varlık için azalan bakiyeyle başlanabilir, sonra normale geçilebilir; ama tersi (normalden azalan bakiyeye geçiş) genellikle mümkün değildir. Ayrıca binalar gibi bazı varlıklarda azalan bakiye yöntemi uygulanamaz. Bu kurallar mevzuatla belirlenir ve teyit gerektirir.

Sık karıştırılan noktalar

• Kıst amortisman: Binek otomobillerde, alındığı yıl için tam yıl değil, kullanıldığı ay sayısı kadar amortisman ayrılır. Yıl ortasında alınan araçta bu ayrımı atlamak hataya yol açar.
• KDV ve ÖTV: Varlığın amortismana esas bedeline nelerin dahil edileceği (nakliye, montaj, bazı vergiler) mevzuata göre değişir; maliyet yanlış belirlenirse tüm tablo kayar.
• Amortisman nakit çıkışı değildir: Amortisman gideri yazdığınız yıl cebinizden para çıkmaz; para varlığı satın aldığınızda çıkmıştı. Bu yüzden amortisman, kağıt üzerinde karı düşürürken nakit akışını doğrudan azaltmayan bir kalemdir. Borç amortisman tablosuyla karıştırmamak gerekir; bu ikisi isim benzerliği dışında farklı konulardır.

Özetle

Amortisman, kalıcı bir varlığın maliyetini kullanım ömrüne yayarak her yıl bir parçasını gidere dönüştürme yöntemidir. Bu sayede hem kar-zarar tablonuz gerçeği yansıtır, hem de vergi matrahınız yıllara adil biçimde dağılır. Normal yöntem eşit ve öngörülebilirdir; azalan bakiye ise gideri ilk yıllara toplar. Doğru yöntemi seçmek, doğru faydalı ömrü belirlemek ve maliyeti doğru hesaplamak, hem vergisel hem de yönetsel kararlarınızı sağlıklı kılar. Baştaki matbaacı gibi "hepsini bu yıl yazayım" demek yerine, amortismanı doğru kurgulamak uzun vadede çok daha kazançlıdır.

Not: Bu yazıdaki faydalı ömür, oran ve tutar sınırları 2026 bağlamında örnek amaçlıdır. Amortisman oranları, faydalı ömür listesi ve doğrudan gider yazma sınırı mevzuatla güncellenebildiğinden, kendi varlığınıza uygulamadan önce güncel resmi listeleri veya mali müşavirinizi mutlaka teyit edin.